4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi ve ilgili Yargıtay içtihatlarına göre, işçiye haklı nedenle derhal fesih imkanı veren ve kıdem tazminatına hak kazandıran sebepler ana başlıklar halinde şunlardır:

A. Ücret, fazla mesai ve Ek Alacakların Ödenmemesi (İş Kanunu md. 24/II-e)

• Ücretin Tanımı ve Kapsamı: İşçinin ücretinin kanun veya sözleşme hükümlerine göre hesaplanmaması veya ödenmemesi haklı fesih sebebidir. Yargıtay kararlarında ücret kavramı geniş yorumlanmış; ikramiye, prim, yakacak yardımı, giyecek yardımı, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücretlerinin ödenmemesi de haklı fesih nedeni sayılmıştır.
• Eksik veya Geç Ödeme: Ücretin hiç ödenmemesi kadar, eksik ödenmesi veya geç ödenmesi de fesih hakkı doğurur. Ayrıca sigorta primlerinin gerçek ücret yerine daha düşük bir ücretten yatırılması da haklı fesih imkanı verir.
• Ücret Artışının Yapılmaması: Uzun süre (örneğin 3-4 yıl) ücret zammı yapılmaması, ücretin enflasyon karşısında erimesi ve emsal ücretlerin altına düşmesi, “çalışma şartlarının uygulanmaması” kapsamında değerlendirilerek işçiye haklı fesih hakkı tanıyabilir.  
• Çalışma Şartlarının Uygulanmaması ve Esaslı Değişiklik (İş Kanunu md. 24/II-f)

Yasal Sınırlara Aykırılık: İşçinin yasa ve yönetmeliklere aykırı şekilde çalıştırılması haklı fesih sebebidir. Örneğin, gece postalarında 7,5 saatten fazla çalıştırılma yasağının ihlali veya işverenin yasal zorunluluk olmasına rağmen (150’den fazla kadın çalışan varsa) kreş açmaması bu kapsamdadır.

Esaslı Değişiklik: İşçinin rızası alınmadan (yazılı onay olmaksızın) çalışma koşullarında aleyhe esaslı değişiklik yapılması işçiye haklı fesih hakkı verir.

C. Sağlık Sebepleri (İş Kanunu md. 24/I-a)

• İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması, işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa işçi haklı nedenle fesih yapabilir. Ancak bu durumun sağlık raporları ve işin niteliği ile uyumlu şekilde ispatlanması gerekir.

D. Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller (İş Kanunu md. 24/II-b)

• İşverenin veya işveren vekilinin, işçiye veya aile üyelerinden birine hakaret etmesi, sövmesi, şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi, cinsel tacizde bulunması veya sarkıntılık yapması haklı fesih sebebidir. Bu eylemlerin suç teşkil etmesi şart değildir.

E. Diğer Haklı Fesih Halleri

• Emeklilik: İşçinin yaş dışındaki emeklilik koşullarını yerine getirmesi ve SGK’dan yazı alarak ayrılması haklı fesih kabul edilir.
• Zorlayıcı Sebepler (md. 24/III): İşyerinin ihalenin feshi gibi nedenlerle kapanması veya işçiyi bir haftadan fazla süreyle çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı nedenlerin (mücbir sebep) ortaya çıkması .
• Doğum ve Ücretsiz İzin: Kadın işçinin doğum sonrası yasal ücretsiz izin talebinin işveren tarafından kabul edilmemesi veya “bu şekilde çalışmak istemeyenlerin ayrılabileceği” beyanı üzerine yapılan fesih haklıdır.

2. İşçinin İşyerinde Çalışmak Zorunda Olmadığı Haller

Yargı kararlarına göre, işçinin işyerinde çalışmaya devam etme yükümlülüğünün ortadan kalktığı durumlar şunlardır:

• Ücretin Ödenmemesi Durumu: İşçinin emeğinin karşılığı olan ücreti (geniş anlamda) ödenmediği takdirde, işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkını kullanabilir ve bu durumda “işyerinde çalışma yükümlülüğü de ortadan kalkar”.
• Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Aykırılık: İşverenin işçinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi veya cinsel tacizde bulunması gibi durumlarda, işçi bildirim süresini beklemeksizin derhal fesih hakkını kullanarak işyerinde çalışmak zorunda kalmadan ayrılabilir.

Çalışma koşullarında değişiklik halinde işçi haklı nedenle fesih yapabilir mi?

• Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik: İşveren tarafından işçi aleyhine yapılan ve işçinin 6 iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği esaslı değişiklikler işçiyi bağlamaz. Bu koşullar altında işçi çalışmak zorunda değildir ve “çalışma şartları uygulanmazsa” hükmü gereği derhal fesih hakkını kullanabilir.

Haklı nedenle fesih halinde ihbar süresi beklenir mi?

• Derhal Fesih ve İhbar Süresi: Haklı nedenle fesih (md. 24), işçiye sözleşmeyi “bildirim süresini beklemeksizin” (derhal) sona erdirme yetkisi verir. Bu nedenle, haklı bir sebebe dayanarak fesih yapan işçi, ihbar süresi boyunca işyerinde çalışmak zorunda değildir.

İşçinin iş akdini feshi durumunda ispat yükü kümdedir?

• İspat Yükü: İş sözleşmesini haklı nedenle feshettiğini iddia eden işçi, fesih sebebini ve haklılığını ispatlamakla yükümlüdür. Fesih bildiriminde sebep belirtilmemiş olsa bile dava aşamasında haklı nedenin varlığı kanıtlanabilir. Ancak, istifa dilekçesinde “şahsi gerekçelerle” denilmesi ve irade fesadı iddiasının olmaması durumunda sonradan ileri sürülen haklı nedenler kabul görmeyebilir.

İş akdini haklı sebeple fesheden işçi ihbar tazminatı talep edebilir mi?

• İhbar Tazminatı: İş sözleşmesini haklı nedenle dahi olsa fesheden işçi, ihbar tazminatı talep edemez; zira ihbar tazminatı sözleşmeyi fesheden tarafa değil, karşı tarafa ödenen bir tazminattır.